Słownik terminiologii radiokomunikacyjnej

A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S T U W Z
Termin (Pol) Termin (Eng) Definicja Uwagi

A

Administracja (regulator) Administration (regulator) Wszelka rządowa służba lub jednostka odpowiedzialna za wypełnianie zobowiązań wynikających z Konstytucji oraz Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego oraz Regulaminów Administracyjnych (rząd lub urząd państwowy).
Antena Antenna Urządzenie elektryczne, które przetwarza prądy elektryczne w fale elektromagnetyczne i odwrotnie Czasem stosowany jest angielski termin “aerial”
Antena dookólna Omnidirectional antenna Antena promieniująca równomiernie we wszystkich kierunkach w jednej płaszczyźnie (o dookólnej charakterystyce promieniowania) z mocą malejącą wraz ze wzrostem kąta powyżej i poniżej tej płaszczyzny i dążącą do zera w osiach anteny
Antena izotropowa Isotropic antenna Hipotetyczna antena promieniująca energię równomiernie we wszystkich kierunkach (w pełnym kącie bryłowym) Zysk energetyczny tej anteny jest równy 1
Antena kierunkowa Directional antenna Antena promieniująca (lub odbierająca) większą moc w jednym lub więcej kierunkach (pozwalających na zwiększenie zysku podczas odbioru i nadawania i redukująca zakłócenia pochodzące od niepożądanych źródeł)
Apertura anteny Antenna aperture W antenie kierunkowej, część płaskiej powierzchni położonej blisko anteny prostopadle do kierunku maksymalnego promieniowania, przez którą przechodzi maksymalna część energii (nadawanej lub odbieranej)
Atmosfera standardowa Standard atmosphere Atmosferyczny model zmian ciśnienia, temperatury, gęstości i lepkości atmosfery Ziemi w szerokim zakresie wysokości. Został ustanowiony w celu zapewnienia wspólnego punktu odniesienia dla temperatury i ciśnienia i składa się z tabeli wartości określonych na różnych wysokościach, a także niektórych wzorów, dzięki którym te wartości zostały uzyskane. Parametry atmosfery wzorcowej są obliczane przy założeniu, że atmosfera jest układem statycznym, powietrze jest gazem suchym, a jego skład chemiczny nie zależy od wysokości. Ponadto przyjmuje się stałe wartości graniczne dla wysokości równej poziomowi morza
Azymut Azimuth a) Kierunek na punkt na niebie od punktu naziemnego, wyrażony jako kąt w płaszczyźnie poziomej pomiędzy linią odniesienia i rzutu poziomego linii łączącej te dwa punkty. Najczęściej jako punkt na niebie wybiera się północ geograficzną
b) Kąt między poziomym kierunkiem odniesienia i poziomym kierunkiem usytuowania osi głównego promieniowania anteny
Wartość azymutu określana jest zgodnie z ruchem wskazówek zegara i wyrażana jest w mierze kątowej (najczęściej w stopniach w stosunku do północy)
Azymut maksymalnego promieniowania (anteny) Azimuth of (antenna) maximum radiation Dla anteny kierunkowej, azymut kierunku maksymalnego promieniowania anteny określany w stosunku do północy geograficznej

B

Bezpośrednia widoczność Line-of-sight Pozbawiona przeszkód linia rozchodzenia się fal elektromagnetycznych (do horyzontu radiowego lub do przeszkody). LOS (linia może być prosta, przy braku refrakcji troposferycznej, bądź krzywa, gdy taka refrakcja ma miejsce
Białe przestrzenie widma radiowego White Space Spectrum a) Dostępne (dla określonych zastosowań) zasoby widma radiowego na określonym obszarze geograficznym i w określonym czasie, w którym pracują inne systemy radiowe.
b) Niewykorzystywane widmo radiowe, które dotychczas nie było używane, bądź jest niezajęte w wyniku poczynań technicznych
WSS
Bilans łącza Link budget Rozliczenie w systemie telekomunikacyjnym wszystkich zysków i tłumień na trasie od nadajnika do odbiornika poprzez ośrodek propagacji (przestrzeń radiowa, kabel, falowód, światłowód, itd.) Bardzo często używane jest mylne pojęcie: „budżet łącza”
Bitowa stopa błędów Bit error ratio Współczynnik oznaczający ilość bitów, błędnie otrzymanych w stosunku do ogólnej liczby bitów wysłanych podczas ustalonego interwału czasowego
Blok częstotliwości Frequency block Grupa częstotliwości (ciągła część widma) wydzielona z konkretnego zakresu częstotliwości, lub z podzakresu, dla potrzeb przenoszenia jednego lub więcej kanałów radiowych (najczęściej przydzielana do użytkowania jednemu operatorowi) BER

C

Charakterystyka promieniowania anteny Antenna radiation pattern Funkcja opisująca przestrzenny rozkład promieniowania energii przez antenę w polu dalekim (zwykle odniesiony do wartości maksymalnej). Synonim: charakterystyka kierunkowa anteny
Chropowatość terenu Terrain roughness Miara geomorfologii terenu. Chropowatość można zdefiniować na kilka sposobów. Wskaźnikiem chropowatości może być odchylenie standardowe nachylenia zbocza, odchylenie standardowe wzniesienia terenu, wypukłość nachylenia zbocza, zmienność wypukłości (krzywizny konturu) lub jakaś inna miara tekstury topograficznej
Czas koherencji (kanału) Coherence time Czas, w którym odpowiedź impulsowa kanału jest uważana jako niezmienna
Częstotliwość Frequency Wielkość fizyczna określająca liczbę cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu W służbach radiowych termin „częstotliwość” potocznie rozumiany jest czasem jako „kanał częstotliwościowy o znanej częstotliwości środkowej”
Częstotliwość charakterystyczna Characteristic frequency Częstotliwość, która może być łatwo zidentyfikowana i pomierzona dla danej emisji radiowej Często jest utożsamiana z częstotliwością środkową lub nośną
Częstotliwość graniczna Cutoff (or limiting) frequency a) Granica w odpowiedzi częstotliwościowej systemu, w którym energia przepływająca przez ten system zaczyna być redukowana (tłumiona bądź odbijana) a nie przenoszona bez strat
b) Częstotliwość powyżej lub poniżej której moc (lub gęstość strumienia mocy) transmitowana (np. przez kanał radiowy lub filtr pasmowy) obniża się w określonej proporcji do mocy wewnątrz pasma 
Najczęściej częstotliwości graniczne określa się przy spadku mocy do połowy wartości maksymalnej
Częstotliwość nośna Carrier frequency a) Nominalna częstotliwość fali nośnej b) Dla pewnych rodzajów modulacji synonim częstotliwości środkowej
Częstotliwość preferencyjna Preferential frequency Częstotliwość, którą zainteresowane administracje mogą przydzielić, bez uprzedniej koordynacji, na podstawie dwu- lub wielostronnych umów na warunkach w nich określonych
Częstotliwość przydzielona Assigned frequency Środek przydzielonego pasma częstotliwości
Częstotliwość radiowa Radio frequency Dowolna częstotliwość w widmie częstotliwości radiowych. Częstotliwości radiowe mieszczą się w zakresie 3 kHz – 3000 GHz
Częstotliwość środkowa kanału Centre frequency Częstotliwość odpowiadająca środkowi kanału radiowego pomiędzy górną a dolną częstotliwością określającą szerokość pasma kanału
Czułość odbiornika Receiver sensitivity a) Miara zdolności odbiornika do odbioru możliwie słabych sygnałów i wytwarzania na wyjściu sygnału użytkowego o akceptowalnej sile i jakości b) Minimalny poziom sygnału wejściowego wymagany do wytworzenia określonego sygnału wyjściowego o założonym stosunku sygnału do szumu lub spełniającego inne określone kryteria.

D

Detekcja widma Spectrum sensing Zbieranie informacji o stanie aktualnej zajętości widma poprzez pomiar bez oddziaływania na środowisko widmowe
Dewiacja częstotliwości Frequency deviation Parametr sygnału zmodulowanego kątowo definiowany jako maksymalne odchylenie chwilowej częstotliwości od (środkowej) częstotliwości nośnej ΔF (δf)
Dipol półfalowy (antena) Half-dipole (antenna) Prostoliniowa antena dipolowa, której całkowita długość elektryczna wynosi około pół długości fali
Długość fali Wavelength Odległość, w której następuje powtórzenie kształtu fali. Zwykle jest ustalana poprzez rozpatrywanie odległości między kolejnymi odpowiednimi punktami o tej samej fazie, takich jak maksima, minima, lub przejściach przez zera i jest charakterystyczna zarówno dla fal bieżących jak i fal stojących
Długość (wysokość) skuteczna anteny Effective length (height) of an antenna Stosunek wielkości napięcia jałowego (siły elektromotorycznej) wytworzonego na zaciskach anteny, do wielkości składowej natężenia pola elektrycznego (w punkcie odbioru) zgodnego z polaryzacją anteny Termin ten dotyczy anten o liniowej polaryzacji odbierających falę płaską, w szczególności anten o polaryzacji pionowej
Dukt troposferyczny Tropospheric duct Falowód troposferyczny (pozioma warstwa w dolnej części atmosfery), w którym rozchodzą się radiowe fale ultrakrótkie. Powstaje przy inwersjach temperatury nad powierzchnią ziemi, bądź wtedy, gdy wzrostowi wysokości towarzyszy gwałtowny spadek wilgotności Tłumienie propagacyjne w dukcie jest znacznie mniejsze, niż wtedy, gdy dukt nie powstał
Dyfrakcja (ugięcie) fali radiowej Diffraction (of radio wave) a) Odchylenie elektromagnetycznej czoło fali od toru zgodnego z prawami optyki geometrycznej gdy czoło fali oddziałuje z obiektem fizycznym takim jak otwór (przysłona) lub krawędź (ostry brzeg czegoś) b) Zjawisko, które występuje, gdy fale radiowe napotykają przeszkody. Po napotkaniu na przeszkodę, podczas propagacji w jednorodnym ośrodku, zmienia się fal radiowych, które amplituda i faza penetrują strefę cienia, odchylając się od linii prostej.
Dyfrakcja „na klinie” Edge diffraction Tryb propagacji, gdzie fale radiowe są ugięte wokół ostrych krawędzi (np. szczytów gór)

E

Efekt Dopplera Doppler effect Zmiana częstotliwości obserwowanej fali (długości fali) spowodowana szybkością zmian długości trasy pomiędzy źródłem fali a punktem obserwacji
Elementowa stopa błędów Bit error rate Współczynnik określający ilość bitów, (elementów)błędnie otrzymanych do ogólnej liczby otrzymanych bitów (elementów)wysłanych podczas ustalonego interwału czasowego BER
Emisja Emission a) Wytwarzanie promieniowania przez radiową stacje nadawczą
b) Produkty promieniowania wytworzonego przez radiową stację nadawczą
Emisja pasożytnicza Spurious emission Emisja na częstotliwości lub częstotliwościach, które są poza niezbędną (do transmisji) szerokością pasma, i poziomie, który może zostać zmniejszony bez wpływu na towarzyszącą transmisję informacji. Do emisji pasożytniczych należą emisje harmoniczne, parazytowe (niekoherentne z nadawanym sygnałem), produkty intermodulacji i przemiany częstotliwości, ale nie obejmują one emisji pozapasmowych
Emisja pozapasmowa Out-of-band emission Emisja na częstotliwościach położonych bezpośrednio poza niezbędną (do transmisji) szerokością pasma, która jest rezultatem procesu modulacji, z wyłączeniem emisji pasożytniczej

F

Fala bezpośrednia Direct wave Fala rozchodząca się bezpośrednio między anteną nadawczą a odbiorczą, bez wpływu jakichkolwiek obiektów na drodze promienia fali elektromagnetycznej. W przypadku propagacji nad powierzchnią Ziemi stanowi składową fali przestrzennej
Fale elektromagnetyczne Electromagnetic waves Rodzaj fal, które są propagowane poprzez jednoczesne okresowe zmiany natężenia pola elektrycznego i magnetycznego Fale elektromagnetyczne obejmują m.in. fale radiowe, podczerwień, światło widzialne, ultrafiolet, promieniowanie rentgenowskie i promieniowanie gamma
Fala jonosferyczna Ionospheric wave (sky wave) Fala elektromagnetyczna, która jest wypromieniowana z Ziemi, ugięta w jonosferze i skierowana z powrotem ku powierzchni Ziemi Potoczne określenie: fala odbita od jonosfery
Fala odbita Reflected wave Fala odbita od jakiegoś obiektu bądź struktury (np. powierzchni Ziemi). W przypadku propagacji nad powierzchnią Ziemi jest składową fali przestrzennej
Fala powierzchniowa Surface wave Fala rozchodząca się bezpośrednio przy powierzchni jakiegoś obiektu bądź struktury (np. przy powierzchni Ziemi) o propagacji silnie zależnej od ich parametrów elektrycznych terenu. W przypadku propagacji przy powierzchni Ziemi stanowi składową fali przyziemnej
Fala przestrzenna Space wave Fala rozchodząca się między anteną nadawczą a odbiorczą. Na jej propagację nie oddziaływają parametry elektryczne gruntu. Składa się z fali bezpośredniej i fali odbitej. Stanowi jeden ze składników fali przyziemnej
Fala przyziemna Ground wave Fala rozchodząca się nad powierzchnią Ziemi. Wpływ na jej propagację mają zarówno parametry elektryczne gruntu jak i obiekty znajdujące się na powierzchni Ziemi oraz jej pokrycie
Fale radiowe Radio waves Fale elektromagnetyczne o częstotliwościach umownie niższych niż 3 000 GHz, rozchodzące się w przestrzeni bez sztucznego prowadzenia
Fider Feeder Linia transmisyjna (np. przewód lub falowód) łącząca antenę z wyjściem nadajnika lub wejściem odbiornika Potoczne określenie: fala odbita od jonosfery

G

Gęstość mocy Power density Ilość mocy (szybkości transferu energii) na jednostkę objętości (lub jednostkę powierzchni) W/m3 lub W/m2
Gęstość widmowa mocy Power spectral density Funkcja częstotliwości, określona na zbiorze dodatnich liczb rzeczywistych, związana ze stacjonarnym procesem stochastycznym lub deterministyczną funkcją czasu. Opisuje postać rozkładu częstotliwościowego mocy sygnału. PSD, zwykle mierzona w W/Hz
Gładka ziemia Smooth earth Teren o takich wysokościach nierówności, przy których odbicie od powierzchni ziemi traci charakter lustrzany i nabiera charakteru rozproszenia. Kryterium ziemi gładkiej określa kryterium Rayleigha. Stopień gładkości (nierówności) ziemi zależy od długości fali radiowej i wielkości kąta padania fali na powierzchnię ziemi

H

Horyzont optyczny (widzialny) Optical (visible) horizon a) Lokalizacja takich punktów, dla których bezpośrednie promienie (fal) wyprowadzone z nich jak ze źródeł fal optycznych, są styczne do powierzchni Ziemi
b) Granica widzialności optycznej
W przypadku braku refrakcji troposferycznej równy horyzontowi radiowemu, w zależności od tego, czy uwzględniane jest pokrycie Ziemi czy nie, może nosić nazwę horyzontu topograficznego bądź prawdziwego
Horyzont radiowy Radio horizon Lokalizacja takich punktów, dla których bezpośrednie promienie (fal) wyprowadzone z nich jak ze źródeł fal radiowych, są styczne do powierzchni Ziemi Może różnić się od horyzontu optycznego, pomija pokrycie Ziemi

I

Interferencja (zjawisko fizyczne) Interference (in physics) Zjawisko powstawania nowego, przestrzennego rozkładu amplitudy fali (wzmocnienia i wygaszenia) w wyniku nakładania się (superpozycji) dwóch lub więcej fal. Warunkiem interferencji fal jest ich spójność, czyli korelacja faz, amplitudy i częstotliwości albo pochodzenie z tego samego źródła albo posiadanie takich samych lub prawie takich samych częstotliwości.

J

Jakość usługi Quality of service Całość charakterystyk usługi telekomunikacyjnej zdeterminowana przez poziom satysfakcji użytkownika usługi. Jest charakteryzowana przez łączone aspekty charakterystyk współczynników stosowanych do wszystkich usług, takich jak: charakterystyki operacyjności, dostępności, zachowania, integralności usługi i innych współczynników właściwych dla danej usługi

K

Kanał „płaski” “Flat” channel Kanał radiowy, w którym występują zaniki płaskie
Kanał częstotliwościowy Frequency channel Wycinek widma radiowego wykorzystywany do przesyłania sygnałów w kanale transmisyjnym Można go zdefiniować w postaci przedziału częstotliwości, przez wskazanie częstotliwości środkowej i szerokości pasma, lub w inny równoważny sposób
Kanał radiowy Radio channel Kanał transmisyjny, w którym transmisja sygnałów odbywa się drogą radiową
Kanał sąsiedni Adjacent channel Dla danego zbioru kanałów taki kanał radiowy, którego częstotliwość środkowa jest najbliższa w stosunku do częstotliwości środkowej określonego kanału, przy czym osobno rozpatruje się częstotliwości niższe i wyższe Kanał przylegający od strony wyższych częstotliwości nazywa się „górnym kanałem sąsiednim”, a od strony niższych częstotliwości – „dolnym kanałem sąsiednim”. Istnieją pojęcia kolejnych kanałów sąsiednich (drugi, trzeci).
Kanał (transmisyjny) (Transmission) Channel Środek transmisyjny (sparametryzowany) do jednokierunkowego przesyłania sygnałów miedzy dwoma punktami Jakościowe określenie kanału można rozpatrywać na podstawie właściwości przekazywanych sygnałów w dziedzinie czasu bądź częstotliwości (np. przepływność bądź szerokość widmowa)
Kierunek maksymalnego promieniowania (anteny) Direction of (antenna) maximum radiation Kierunek, w którym charakterystyka promieniowania anteny osiąga maksimum
Kierunkowość anteny Directivity Zdolność anteny do kierowania fal radiowych do nadawania w określonym kierunku lub odbierania z jednego kierunku,
Klasa emisji Class of emission Zespół charakterystyk emisji, określony przez ujednolicone symbole, np. rodzaj modulacji głównej fali nośnej, sygnał modulujący, rodzaj przekazywanej informacji oraz, w razie potrzeby, inne dodatkowe charakterystyki sygnału
Kompatybilność elektromagnetyczna Electromagnetic compatibility Zdolność danego systemu bądź urządzenia elektrycznego lub elektronicznego do poprawnej pracy w ich środowisku elektromagnetycznym bez wprowadzania nadmiernych zaburzeń pola elektromagnetycznego do czegokolwiek w tym środowisku KEM (EMC)
Kontur (obrys) koordynacyjny Coordination contour Linia otaczająca obszar koordynacyjny
Koordynacja międzynarodowa (częstotliwości) International (frequency) coordination Proces o charakterze technicznym i regulacyjnym, który ma na celu usunięcie lub zmniejszenie zakłóceń interferencyjnych pomiędzy różnymi systemami radiowymi, które wykorzystują ten sam lub sąsiedni kanał częstotliwościowy Inna nazwa: koordynacja transgraniczna (częstotliwości). Proces ten prowadzony jest przez Administrację lub upoważnionego operatora telekomunikacyjnego

L

Listek charakterystyki promieniowania anteny Antenna pattern lobe Identyfikowalna część charakterystyki promieniowania anteny. Charakterystyka promieniowania wielu anten cechuje się „listkami” na wielu kierunkach, charakteryzowanymi przez zlokalizowane maksima ograniczone identyfikowalnymi zerami, gdzie promieniowanie spada prawie do zera. Rozróżniane są trzy typy listków: – główny, tylny i boczne

Ł

Łącze radiowe Radio link a) Sposób łączności radiowej o określonych charakterystykach pomiędzy dwoma punktami
b) W łączności radiowej ogólny termin używany na określenie zaistnienia komunikacji (radiowej) między dwoma punktami
Łącze może być ukierunkowane, w zależności od kierunku transmisji
Łącze „w dół” Down link a) Jednokierunkowy kanał transmisji od stacji centralnej do stacji końcowej b) W radiokomunikacji ruchomej lądowej: kanał transmisji z jednej stacji bazowej do jednej bądź wielu stacji ruchomych c) W łączności satelitarnej: część łącza komunikacyjnego używanego do transmisji sygnałów z satelity do stacji naziemnej DL (D/L); potocznie: pasmo częstotliwości, w którym następuje transmisja ze stacji bazowej do ruchomej
Łącze „w górę” Up link a) Jednokierunkowy kanał transmisji od stacji końcowej do stacji centralnej b) W radiokomunikacji ruchomej lądowej: kanał transmisji z jednej bądź wielu stacji ruchomych do jednej stacji bazowej c) W łączności satelitarnej: część łącza komunikacyjnego używanego do transmisji sygnałów z terminala położonego na Ziemi do satelity lub jakiejkolwiek platformy unoszącej się w powietrzu UL (U/L); potocznie: pasmo częstotliwości, w którym następuje transmisja ze stacji ruchomej do bazowej
Łączność typu punkt-obszar Point-to-area communication Komunikacja zapewniana przez łącze, np. linię radiową pomiędzy dwoma (radio) stacjami położonymi w określonych punktach stałych Jeżeli łączność ta dotyczy jednokierunkowych łączy radiowych od pojedynczego punktu stałego do dowolnie dużej liczby punktów, wówczas mamy do czynienia z radiodyfuzją
Łączność typu punkt-punkt Point-to-point communication Komunikacja zapewniana przez łącze, np. linię radiową pomiędzy dwoma (radio) stacjami położonymi w określonych punktach stałych Charakterystyczna dla służb stałych
Łączność typu punkt-wiele punktów Point-to-multipoint communication Komunikacja zapewniana przez łącza, np. linie radiowe, pomiędzy pojedynczą (radio) stacją położoną w określonym stałym punkcie a wieloma stacjami położonymi w określonych stałych punktach Charakterystyczna dla służb stałych i ruchomych

M

Maska krawędzi bloku (mocy) Block edge mask Maska widmowa nadajnika, którą stosuje się na skraju ciągłego bloku licencjonowanego widma i która ma za zadanie zapewnić wystarczającą ochronę przed zakłóceniami każdego systemu odbiorczego przewidywanego do użytku w sąsiednim bloku częstotliwości BEM
Mediana natężenia pola elektrycznego Electric field-strength median Wartość natężenia pola przekraczana w 50% miejsc wewnątrz dowolnego (małego) obszaru i w 50% czasu. Pomiary poziomu natężenia pola powinny odbywać się w długim okresie czasu (np. w ciągu jednego roku) Z reguły mierzona w [dB/μV/m] lub w [dB/V/m]
Moc szczytowa (obwiedni) Peak envelope power Średnia moc pojedynczego cyklu fali wielkiej częstotliwości dostarczonego do linii zasilającej antenę przez nadajnik w szczycie obwiedni sygnału zmodulowanego w normalnych warunkach pracy PEP
Moc (wejściowa) odbiornika Receiver (input) power Moc dysponowana na zaciskach wejściowych odbiornika ( w miliwatach lub dBm) Pwe
Moc (wyjściowa) nadajnika Transmitter (output) power Rzeczywista ilość mocy (w watach) energii sygnału radiowego, którą nadajnik dysponuje na swoim wyjściu Pwy (TPO)
Model propagacyjny Propagation model a) Sformalizowany zapis charakteryzujący propagację fal radiowych b) Zestaw empirycznych formuł (matematycznych) dla scharakteryzowania propagacji fal radiowych w zależności od częstotliwości, odległości i innych czynników
Multipleks (TV) Multiplex (TV) Grupa kanałów telewizyjnych, które są łączone (multipleksowane) dla celów transmisji przez cyfrowy kanał telewizyjny i rozdzielane ponownie (demultipleksowane) przez odbiornik MUX
Multipleksacja Multiplexing Odwracalny proces składania sygnałów z wielu różnych źródeł w jeden sygnał złożony celem transmisji we wspólnym kanale transmisyjnym. Proces ten jest równoważny podziałowi wspólnego kanału celem transmisji niezależnych sygnałów w tym samym kierunku.

N

Nadajnik radiowy (Radio) transmitter Urządzenie wytwarzające sygnał elektryczny dla celów radiokomunikacji
Niezbędna szerokość pasma Necessary bandwidth Szerokość pasma częstotliwości dla danej klasy emisji, wystarczająca dla zapewnienia przesyłu informacji z przepływnością i jakością wymaganymi przez określone warunki
Norma Standard a) Wytyczne zawarte w dokumentacji, które odzwierciedlają wymagania, jakie musi spełnić wyrób, praktyka użytkowa bądź inne czynności, by można było je uznać za funkcjonalne b) Dokumenty opisujące standardy w sposób sformalizowany i ustanawiane zgodnie ze stosownymi procedurami W języku angielskim termin „standard” dotyczy zarówno polskich: „normy” jak i „standardu”
Nośna (fala) Carrier a) Drganie lub fala, zwykle o charakterze okresowym, której pewne właściwości są modyfikowane w rytm zmian pewnego sygnału lub innego drgania b) Fala elektromagnetyczna o stałej częstotliwości podlegająca modulacji w celu przesłania sygnału niosącego informację c) Emisja niezmodulowana Termin “nośna” dotyczy wielu postaci fali radiowej. W niektórych systemach (np.OFDM) występują pojęcia wielu nośnych (podnośnych)

O

Obszar koordynacyjny Coordination area Przy ustalaniu konieczności koordynacji, obszar otaczający stację naziemną współużytkującą ten sam zakres częstotliwości ze stacjami ziemskimi, lub otaczający nadawczą stację naziemną współużytkującą ten sam przeznaczony dwukierunkowo zakres częstotliwości z odbiorczymi stacjami naziemnymi, poza którym nie będzie przekroczony poziom zakłóceń dopuszczalnych, a więc nie będzie wymagana koordynacja
Odległości koordynacyjne (dla radiodyfuzji naziemnej) Coordination distances (for terrestrial broadcasting) Graniczne odległości koordynowanej stacji radiodyfuzyjnej od najbliższych punktów położonych na granicy kraju zależne od mocy promieniowanej stacji, wzniesienia skutecznego anteny i rodzaju rozpatrywanej trasy, które stanowią wstępne kryterium w procesie koordynacji zagranicznych stacji radiodyfuzyjnych
Odległość koordynacyjna Coordination distance Przy ustalaniu konieczności koordynacji, odległość w ustalonym azymucie od stacji naziemnej współużytkującej ten sam zakres częstotliwości ze stacjami ziemskimi, lub od nadawczej stacji naziemnej współużytkującej ten sam przeznaczony dwukierunkowo zakres częstotliwości z odbiorczymi stacjami naziemnymi, poza którą nie będzie przekroczony poziom zakłóceń dopuszczalnych a więc nie będzie wymagana koordynacja
Odstęp międzykanałowy Channel spacing Dla danego zbioru kanałów różnica częstotliwości pomiędzy częstotliwościami charakterystycznymi dwóch sąsiednich kanałów
Odstęp ochronny Guard interval Przedział czasu używany w celu zapewnienia braku zakłóceń wzajemnych różnego rodzaju transmisji. W szczególności odstęp ochronny jest stosowany celem wprowadzenie odporności na opóźnienia propagacji, echa i odbicia, na które transmisja danych cyfrowych jest zwykle bardzo wrażliwa
Odstrojenie częstotliwości (Frequency) Offset Dla danej transmisji pojęcie to odnosi się do celowej zmiany częstotliwości nadawanego sygnału w odniesieniu do częstotliwości nominalnej tego sygnału Zmiana częstotliwości jest mała w porównaniu do odstępu międzykanałowego (w jęz. polskim upowszechniła się też nazwa „offset częstotliwości”)
Oś promieniowania anteny Boresight Oś maksymalnego zysku (maksymalnej mocy promieniowania) kierunkowej anteny

P

Pasmo częstotliwości Frequency Oznaczenie pewnego zakresu częstotliwości bez jednoznacznego wskazywania granicznych wartości częstotliwości, np. „pasmo podstawowe” lub pasmo z oznaczeniem liczbowo-literowym. Termin ten używany jest również w sensie szerokości pasma
Pasmo koherencji Coherence bandwidth a) Statystyczna miara szerokości pasma częstotliwości, w którym możemy opisywać kanał jako płaski b) Miara odległości pomiędzy częstotliwościami dwóch sygnałów transmitowanych w kanale, przy której oba sygnały transmitowane w kanale) doświadczą nieskorelowanego zaniku
Pasmo ochronne Frequency guard band Celowo niezajęte pasmo częstotliwości umieszczone między dwoma kanałami lub zakresami częstotliwości, w celu zapewnienia odpowiedniego marginesu bezpieczeństwa w przypadku wzajemnych zakłóceń
Pierwsza strefa Fresnela First Fresnel zone Położona najbliżej osi strefa Fresnela, wewnątrz której rozchodzi się największa część energii fali elektromagnetycznej. Pierwsza strefa jest najbardziej istotna w transmisji radiowej i raczej nie powinna być zasłaniana przez obiekty znajdujące się na trasie radiowej Przekrój prostopadły do kierunku rozchodzenia się fali przez pierwszą strefę Fresnela stanowi koło. Objętościowo pierwsza strefa Fresnela w przestrzeni pozbawionej przeszkód kształtem przypomina elipsoidę obrotową ulokowaną pomiędzy antenami nadawczą a odbiorczą
Planowanie i/lub rezerwacja (częstotliwości radiowej lub kanału radiowego) Allotment (of a radio frequency or radio frequency channel) Umieszczenie określonego kanału częstotliwości w uzgodnionym planie, przyjętym przez kompetentną konferencję, w celu wykorzystania przez jedną lub więcej administracji dla ziemskiej lub kosmicznej służby radiokomunikacyjnej w jednym lub więcej określonych krajów lub obszarów geograficznych i pod określonymi warunkami
Pochylenie charakterystyki anteny Downtilt Pochylenie charakterystyki promieniowania anteny w celu zmniejszenia zakłóceń interferencyjnych w (komórkowej) sieci radiowej. Pochylenie może się odbyć w sposób mechaniczny lub elektryczny. Elektryczne pochylenie nieznacznie zmniejsza szerokość wiązki promieniowania
Pokrycie terenu (nieuporządkowane) Clutter Fizycznie nieuporządkowane pokrycie terenu (wokół anteny nadawczej i/lub odbiorczej) Parametry pokrycia (np. wysokość) używane są w obliczeniach radiokomunikacyjnych
Polaryzacja Polarisation Proces lub zjawisko, w którym fale świetlne lub fale innego promieniowania elektromagnetycznego mają ograniczone kierunki drgań, zwykle odnosi się to do ruchu wektora pola elektrycznego
Polaryzacja anteny Antenna polarisation Ustawienie elektrycznego wektora fali radiowej w stosunku do powierzchni Ziemi określone przez fizyczną strukturę anteny oraz przez jej sposób ustawienia Polaryzację anteny określa się w dalekiej strefie jej promieniowania
Polaryzacja eliptyczna Elliptical polarisation Rodzaj polaryzacji, przy której wektor pola elektrycznego wiruje z okresowo zmienną amplitudą w czasie i zakreśla elipsę w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku propagacji
Polaryzacja fali radiowej Polarisation of radio wave Ustawienie wektora pola elektrycznego płaskiej fali radiowej w stosunku do kierunku propagacji
Polaryzacja kołowa Circular polarisation Rodzaj polaryzacji eliptycznej, przy której większa i mniejsza osie elipsy są sobie równe
Polaryzacja liniowa Linear polarisation Rodzaj polaryzacji, przy której oscylacje wektora elektrycznego odbywają się w jednej płaszczyźnie, w kierunku prostopadłym do kierunku rozchodzenia się fali
Polaryzacja pionowa Vertical polarisation Rodzaj polaryzacji liniowej, przy której oscylacje wektora elektrycznego odbywają się pionowo w stosunku do płaszczyzny odniesienia (zwykle powierzchni Ziemi)
Polaryzacja pozioma Horizontal polarisation Rodzaj polaryzacji liniowej, przy której oscylacje wektora odbywają się poziomo w stosunku do płaszczyzny odniesienia (zwykle powierzchni Ziemi)
Polaryzacja ukośna Slant polarisation Rodzaj polaryzacji liniowej, przy której oscylacje wektora odbywają się ukośnie w stosunku do płaszczyzny odniesienia (zwykle powierzchni Ziemi)
Porozumienie HCM HCM Agreement Porozumienie, zgodnie z artykułem 6 Regulaminu Radiokomunikacyjnego, o koordynacji częstotliwości pomiędzy 29,7 MHz i 43,5 GHz dla celów zapobiegania wzajemnym szkodliwym zakłóceniom w służbie stałej i ruchomej lądowej oraz optymalizacji wykorzystania widma częstotliwości. Porozumienie to zostało zawarte przez przedstawicieli 17 krajów europejskich
Powierzchnia skuteczna anteny (w danym kierunku) Antenna effective area (for a given direction) Stosunek mocy dostępnej na zaciskach anteny odbiorczej do gęstości strumienia mocy fali płaskiej, padającej na antenę z danego kierunku, ze zgodną polaryzacją Jeżeli żaden kierunek nie jest wyróżniony, należy użyć kierunku maksymalnego promieniowania
Propagacja wolnoprzestrzenna Free space propagation a) Propagacja fal radiowych w oddaleniu w przestrzeni od obiektów materialnych, które mogłyby mieć wpływ na rozchodzenie się fal elektromagnetycznych b) Hipotetyczna propagacja w przestrzeni pozbawionej wszelkiej materii
Przeszkoda (na trasie radiowej) Obstacle (on the radio path) Obiekt lub rzecz, który powoduje utrudnienie propagacji fal radiowych
Przeszkoda w kształcie klina Knife-edge obstacle Przeszkoda, której kształt przekroju może być aproksymowany do postaci klina (ostrza noża)
Przeszkoda zaokrąglona Rounded obstacle Przeszkoda, której kształt przekroju jest łagodnie zaokrąglony
Przeznaczenie (zakresu częstotliwości) Allocation Umieszczenie w Tablicy Przeznaczeń Częstotliwości danego zakresu częstotliwości w celu jego wykorzystania przez jedną lub więcej naziemnych lub kosmicznych służb radiokomunikacyjnych lub służbę radioastronomiczną, pod określonymi warunkami. Określenie to stosuje się również do danego zakresu częstotliwości
Przydział (częstotliwości lub kanału radiowego) Assignment Upoważnienie wydane przez administrację dla stacji radiowej na używanie częstotliwości radiowej lub kanału częstotliwości radiowej pod określonymi warunkami

R

Radio kognitywne(poznawcze) Cognitive Radio Urządzenie nadawczo-odbiorcze, które automatycznie wykrywa dostępne kanały w widmie częstotliwości radiowych i odpowiednio zmienia parametry nadawania lub odbioru, przez co więcej (systemów) komunikacji radiowa może działać równocześnie w danym zakresie częstotliwości i w danej lokalizacji
Radio programowalne Software defined radio Nadajnik radiowy i / lub odbiornik wykorzystujący technikę, która umożliwia swobodne ustalanie lub zmianę różnych radiowych parametrów pracy w tym, ale nie wyłącznie, zakresu częstotliwości, rodzaju modulacji, mocy wyjściowej przez oprogramowanie.
Radiokomunikacja Radiocommunication Telekomunikacja realizowana za pomocą fal radiowych
Refrakcja Refraction Przekierowanie czoła fali (załamanie) przechodzącej przez:
(a) granicę dwóch odmiennych ośrodków, lub
(b) środowisko o współczynniku refrakcji, który charakteryzuje się ciągłą funkcją położenia
Regulamin Radiokomunikacyjny Radio Regulations Tekst międzyrządowego traktatu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego. RR obejmuje zarówno kwestie prawne jak i techniczne, służy jako ponadnarodowy instrument dla optymalnego zarządzania widmem radiowym RR
Reorganizacja widma SpectSpectrum refarming Proces dokonywania okresowych przeglądów i przegrupowania zasobów widmowych. Jest spowodowana koniecznością „oczyszczenia” widma z aplikacji mało wartościowych, zarówno w ekonomicznym jak i technicznym sensie, oraz zast
Rezerwacja częstotliwości - Patrz: "Planowanie Częstotliwości

S

Sieć (radiowa) (Radio) network a) Sieć punktów połączona ze sobą wzajemnie poprzez kanały radiowe b) Połączenie wzajemne trzech lub więcej jednostek radiokomunikacyjnych, które nie są ze sobą połączone fizycznie
c) zbiór jednostek radiokomunikacyjnych i łączy, które zapewniają połączenia między dwoma lub więcej zdefiniowanymi punktami aby zapewnić między nimi komunikację radiową
Skuteczna powierzchnia anteny Antenna effective aperture Stosunek średniej mocy wydzielonej w dopasowanym obciążeniu anteny do średniej gęstości mocy pola elektromagnetycznego fali padającej na bezstratną antenę odbiorczą w miejscu umieszczenia anteny
Służba radiodyfuzyjna Broadcasting service Służba radiokomunikacyjna, której nadawania są przeznaczone do bezpośredniego odbioru przez szeroki ogół społeczeństwa. Służba ta może obejmować nadawanie dźwięków, telewizji lub inne rodzaje nadawania BS
Służba radiodyfuzyjna satelitarna Broadcasting satellite service Służba radiokomunikacyjna, w której sygnały przesyłane lub wtórnie przesyłane przez stacje kosmiczne są przeznaczone do bezpośredniego odbioru przez ogół społeczeństwa BSS
Służba radiokomunikacyjna Radiocommunication service Służba obejmująca przesyłanie, nadawanie i/lub odbiór fal radiowych dla określonych celów telekomunikacji
Służba ruchoma Mobile service Służba radiokomunikacyjna pomiędzy stacjami ruchomymi i lądowymi albo pomiędzy stacjami ruchomymi MS, Pod pojęciem stacji lądowej rozumiana jest stacja stacjonarna lub nomadyczna (przestawna)
Służba ruchoma lądowa Land mobile service Służba ruchoma pomiędzy stacjami bazowymi i ruchomymi lądowymi albo pomiędzy ruchomymi stacjami lądowymi ML
Służba ruchoma lotnicza Aeronautical mobile service Służba ruchoma między stacjami lotniczymi i stacjami statków powietrznych, lub miedzy stacjami statków powietrznych, w której mogą uczestniczyć stacje jednostek ratunkowych; w służbie tej mogą również uczestniczyć na ustalonych częstotliwościach zagrożenia i alarmowych, stacje radiopław do lokalizacji awarii AMS
Służba ruchoma morska Mobile maritime service Służba ruchoma między stacjami nadbrzeżnymi i stacjami statkowymi, lub między stacjami statkowymi, lub między współpracującymi stacjami łączności pokładowej; w służbie tej mogą również uczestniczyć stacje jednostek ratunkowych i stacje radiopław do lokalizacji awarii MMS
Służba ruchoma satelitarna Mobile satellite service Służba radiokomunikacyjna między stacją ruchomą naziemną i jedną lub wieloma stacjami kosmicznymi, lub pomiędzy stacjami kosmicznymi użytymi w tej służbie; lub między stacjami ruchomymi naziemnymi za pomocą jednej lub wielu stacji kosmicznych. Służba ta może również obejmować łącza dosyłowe niezbędne dla jej działania MSS
Służba stała Fixed service Służba radiokomunikacyjna między określonymi punktami stałymi FS
Służba stała lotnicza Aeronautical fixed service Służba radiokomunikacyjna pomiędzy określonymi punktami stałymi przewidziana w zasadzie dla bezpieczeństwa żeglugi lotniczej i zapewnienia regularności, skutecznego i ekonomicznego działania transportu lotniczego AFS
Służba stała satelitarna Fixed satellite service Służba radiokomunikacyjna między stacjami naziemnymi o danych położeniach, przy użyciu jednego lub więcej satelitów; danym położeniem może być określony punkt stały lub każdy punkt stały wewnątrz określonego obszaru; w pewnych przypadkach służba ta obejmuje łącza satelita-satelita, które mogą również uczestniczyć w służbie międzysatelitarnej; służba stała satelitarna może również obejmować łącza dosyłowe dla innych służb radiokomunikacyjnych kosmicznych FSS
Sprawność energetyczna anteny Antenna efficiency Stosunek całkowitej mocy promieniowanej przez antenę do mocy netto dostarczonej na wejście anteny z przyłączonego nadajnika
Stacja bazowa Base station a) Stacja lądowa w służbie ruchomej lądowej (według RR)
b) W systemach komunikacji osobistej ogólna nazwa sprzętu radiowego ulokowanego w jednym i tym samym miejscu, używanego do obsługi jednej lub paru komórek
c) Uogólniony zestaw sprzętu zapewniającego łączność, zarządzanie i sterowanie stacji abonenckiej
Stacja nadawcza TransTransmitter Stacja (radiowa) służąca do nadawania sygnałów radiowych Tx
Stacja odbiorcza Receiver Stacja (radiowa) służąca do odbioru sygnałów radiowych Rx
Stacja radiowa Radio station Urządzenie służące do prowadzenia łączności radiowej Termin ten może dotyczyć urządzenia dowolnego użytkownika końcowego bądź urządzenia sieci radiowej
Stacja ruchoma Mobile station Stacja w służbie ruchomej przeznaczona do użycia w ruchu lub podczas postojów w miejscach z góry nieokreślonych
Standard Standard DokładDokładna wartość, jednostka fizyczna, lub pojęcie abstrakcyjne, ustanowione i określone przez organ państwowy, zwyczajowo lub na zasadzie ogólnej zgody, aby służyć jako odniesienie, model lub regułę podczas pomiarów ilościowych lub jakościowych, w celu ustalenia praktyk czy procedur lub oceny wyników. Charakteryzuje się stałą ilością lub jakością. W języku angielskim termin „standard” dotyczy zarówno polskich: „normy” i „standardu”
Strafa Fresnela Fresnel Zone ObszaObszar w postaci pierścienia położony na przecięciu kulistej powierzchni czoła fali radiowej, którego granice określone są odległościami zależnymi od długości trasy radiowej oraz wielokrotnościami połowy długości fali radiowej. Liczba stref Fresnela jest teoretycznie nieskończona. Umieszczone są koncentrycznie w stosunku do osi, którą stanowi prosta pomiędzy punktem nadawczym a odbiorczym Objętościowo strefy Fresnela w przestrzeni pozbawionej przeszkód kształtem przypominają wyciętą w środku elipsoidę obrotową u
Strefa pola bliskiego (anteny) Reactive near field region RegioRegion przestrzeni bezpośrednio otaczający antenę, gdzie dominują takie elementy pola elektromagnetycznego, które reprezentują wymianę reaktywnej energii pomiędzy anteną a otaczającym ją środowiskiem Inna nazwa: strefa Rayleigha
Strefa pola dalekiego Near field region RegioRegion przestrzeni wokół anteny, w którym kątowy rozkład pola pomiędzy wektorami pola elektrycznego i magnetycznego jest zasadniczo niezależny od odległości od anteny W wolnej przestrzeni, przy rozmiarze anteny D, dużej w stosunku do długości fali λ, strefa pola dalekiego rozpoczyna się od odległości 2D2
Strumień gęstości mocy Power Flux Density Miara energii przepływającej przez jednostkę powierzchni w jednostce czasu (sekundzie). Zamiast jednostki czasu może być wyrażana w jednostce częstotliwości (herc) PFD [W/m2/Hz]
Sygnał Signal Abstrakcyjny model dowolnej mierzalnej wielkości zmieniającej się w czasie, generowanej przez zjawiska fizyczne lub systemy, traktowany jako nośnik informacji
Sygnał radiowy Radio signal Sygnał generowany i/lub odbierany przez urządzenia radiowe. Nośnikiem sygnału radiowego może być fala radiowa
Sygnał użyteczny Useful signal Sygnał radiowy niosący dla odbiorcy użyteczną wiadomość (sygnał pożądany) W jęz. angielskim często nazywany „signal”
Sygnał zakłócający Interference signal Sygnał radiowy powodujący wystąpienie zakłócenia w odbiorniku radiowym (sygnał niepożądany) W jęz. angielskim często nazywany „interference”
System radiowy Radio(communication) system System telekomunikacyjny wykorzystujący do połączeń techniki radiowe
System radia kognitywnego Cognitive radio system System radiowy wykorzystujący technikę, która pozwala na uzyskanie wiedzy o swoim środowisku pracy i (ewentualnie) środowisku geograficznym. Według uzyskanej wiedzy ustalane są wtedy zasady pracy i wewnętrzny stan systemu, przy czym w celu osiągnięcia zdefiniowanych celów system potrafi dynamicznie i autonomicznie dostosować swoje parametry i protokoły robocze System ma zdolność samouczenia się
System telekomunikacyjny (Tele)communications system System telekomunikacyjny jest zbiorem poszczególnych sieci łączności, systemów przesyłowych, stacji przekaźnikowych, stacji dosyłowych i końcowych urządzeń transmisji danych, zwykle znajdującym się w stanie wzajemnych połączeń i interoperacyjności, tworzącym zintegrowaną całość
Szerokość kanału (radiowego) Passband bandwidth (of radio channel) Różnica pomiędzy górną a dolną częstotliwością graniczną kanału (radiowego)
Szerokość pasma (zakresu częstotliwości) Bandwidth a) Różnica między częstotliwościami granicznymi (górną i dolną), wewnątrz których realizacja urządzenia w odniesieniu do pewnych cech, mieści się w określonych granicach b) Ilościowa różnica między częstotliwościami ograniczającymi ciągły zakres częstotliwości a) odnosi sie do urządzeń,
b) odnosi się do pasm (zakresów) częstotliwości
Szerokość wiązki promieniowania anteny Beamwidth Całkowity kąt mierzony w stopniach w płaszczyźnie zawierającej kierunek maksymalnego promieniowania (wiązce głównej), w którym moc promieniowana w dowolnym kierunku nie zmniejsza się więcej niż 3 dB w stosunku do poziomu maksymalnego promieniowania Szerokość wiązki mierzy się zwykle w płaszczyźnie pionowej lub poziomej

T

Tablica Przeznaczeń Częstotliwości Frequency Allocation Table Tablica, w której widmo radiowe podzielone jest na podzakresy. Dla każdego z podzakresów przyporządkowana jest jedna lub kilka służb radiokomunikacyjnych W niektórych Tablicach podane są także główne aplikacje radiowe stosowane w danym podzakresie. Tablice ustalane są przez krajowe i międzynarodowe organy regulacyjne
Technika Technology a) oparta na teorii dziedzina działalności, polegająca na wytwarzaniu zjawisk i przedmiotów nie występujących naturalnie w przyrodzie, b) wiedza na temat praktycznego wykorzystania osiągnięć nauki w przemyśle, transporcie, medycynie itp. c) sposób realizacji zadania, zwłaszcza przy użyciu procesów technicznych, metod lub wiedzy d) urządzenia techniczne (zbiór narzędzi, maszyn oraz ich aranżacje) Dość często zamiast prawidłowego terminu “technika” używany jest anglicyzm „technologia”, który w języku polskim (jak i np. w niemieckim) ma inne znaczenie
Technologia Process engineering a) metoda przeprowadzania procesu produkcyjnego lub przetwórczego, b) dziedzina techniki zajmująca się opracowywaniem nowych metod produkcji wyrobów lub przetwarzania surowców Bardzo często termin „technologia” używany jest niesłusznie w pojęciu „techniki”
Teleinformatyka Information and Communication Technology Dział telekomunikacji i informatyki, zajmujący się techniką przesyłu informacji oraz narzędziami logicznymi do sterowania przepływem oraz transmisją danych za pomocą różnych mediów ICT
Telekomunikacja Telecommunication Wszelkie przesyłanie, nadawanie, odbiór lub przetwarzanie znaków, sygnałów, pisma, obrazów i dźwięków lub wszelkiego rodzaju informacji drogą przewodową, radiową, optyczną lub za pomocą innych systemów elektromagnetyczne
Tłumienie toru transmisyjnego Transmission loss Zmniejszenie mocy sygnału, które pojawia się podczas transmisji z jednego punktu do drugiego Mierzone jest zwykle w decybelach
Tłumienie trasy (radiowej) Path loss Zmniejszenie mocy sygnału, które pojawia się, gdy fala elektromagnetyczna porusza się drogą radiową
Tłumienie w wolnej przestrzeni Free space loss a) Spadek mocy sygnału, który pojawia się, gdy fala elektromagnetyczna porusza się wzdłuż linii bezpośredniej widoczności w wolnej przestrzeni b) Tłumienie sygnału, które ma miejsce, jeśli wszystkie oddziaływania (środowiska) takie jak: absorpcja, dyfrakcja, przesłanianie, refrakcja, rozproszenie i odbicie zostały odpowiednio usunięte, aby nie miały wpływu na propagację
Trasa radiowa (propagacyjna) Radio (propagation) path a) Droga radiowa od jednego do drugiego punktu, po której porusza się fala elektromagnetyczna b) Odległość ortodromowa pomiędzy położeniami anteny nadawczej a odbiorczej
Troposfera Troposphere Część atmosfery ziemskiej najbliższa powierzchni planety. Średnia grubość warstwy troposferycznej wynosi ok. 16-18 km nad równikiem i 8-10 km nad biegunami. Zawiera ok. 80% masy atmosfery i 99% jej pary wodnej i aerozoli.

U

Urządzenie radiowe Radio equipment Produkt, który celowo emituje lub odbiera fale radiowe w celu pełnienia swej funkcji Inna nazwa ang. “radio device”

W

Wiązka główna promieniowania anteny Beam Przestrzeń, w której antena promieniuje i/lub odbiera zasadniczą część energii
Widmo (częstotliwości radiowych) (Radio) Spectrum Część widma elektromagnetycznego odpowiadającego występowaniu częstotliwości radiowych, czyli niższych od 3000 GHz Za dolną granicę widma radiowego przyjmuje się częstotliwość 3 kHz
Widmowa maska emisji Spectrum mask Matematycznie zdefiniowany zbiór linii określających poziomy transmisji radiowych. Widmowa maska jest w zasadzie tworzona w celu zmniejszenie zakłóceń sąsiedniokanałowych poprzez ograniczenie nadmiernego promieniowania na częstotliwościach położonych poza niezbędnym pasmem
Wolna (swobodna) przestrzeń Free space Teoretyczne pojęcie przestrzeni pozbawionej wszelkiej materii. Wolna przestrzeń oznacza również oddalenie w przestrzeni od obiektów materialnych, które mogłyby mieć wpływ na propagację fal elektromagnetycznych
Współczynnik fali stojącej Standing wave ratio Współczynnik fali stojącej jest miarą niedopasowania impedancyjnego linii transmisyjnej (np. kabla koncentrycznego) do obciążenia (np. anteny). Jest to stosunek wartości amplitudy maksymalnej do amplitudy minimalnej napięcia elektrycznego fali stojącej w linii zasilającej antenę WFS (SWR)
Współczynnik ochronny Protection ratio Minimalna wartość stosunku sygnał pożądany/sygnał niepożądany na wejściu odbiornika, zwykle wyrażana w decybelach. Wartość ta jest wyznaczona dla zdefiniowanych warunków, przy których osiągnięta jest odpowiednia jakość odbioru sygnału użytecznego na wyjściu odbiornika
Współczynnik zastępczego promienia Ziemi Effective Earth radius factor Stosunek zastępczego promienia Ziemi do promienia rzeczywistego K, wykorzystywany w licznych wzorach propagacyjnych
Współużytkowanie częstotliwości FrequFrequency sharing Przydział tej samej częstotliwości radiowej lub korzystanie z niej przez dwie lub więcej stacji, które są odseparowane geograficznie, lub które wykorzystują tę częstotliwość w różnym czasie
Wzniesienie skuteczne anteny AntenAntenna effective height Wzniesienie środka elektrycznego anteny nad średnim poziomem terenu hsk (heff)
Wzniesienie anteny nad poziom morza ActuaActual antenna height (elevation) Wzniesienie środka elektrycznego anteny nad średni poziomem morza h n.p.m. (h a.m.s.l.)
Wzniesienie anteny nad poziom terenu ActuaActual antenna height (elevation) Wzniesienie środka elektrycznego anteny nad poziomem terenu otaczającym antenę h n.p.t. (h a.g.l.)

Z

Zaburzenie DistuDisturbance Dowolne zjawisko elektromagnetyczne, które może obniżyć jakość działania urządzeń albo niekorzystnie wpłynąć na materię ożywioną i nieożywioną. Zaburzenia elektromagnetyczne mogą być szumem elektromagnetycznym, niepożądanym sygnałem lub stanowić zmianę w samym ośrodku propagacji
Zakłócenia wzajemne MutuaMutual interference Zakłócenia pochodzące z dwóch lub więcej elektrycznych lub elektronicznych systemów, które oddziałują na te systemy na zasadzie wzajemności
Zakłócenie Interference a) Skutek niepożądanej energii odbieranej w systemie radiokomunikacyjnym, będącej wynikiem emisji, promieniowania, lub indukcji bądź ich kombinacji, objawiający się jako każde pogorszenie jakości odbioru, błędne odczytanie lub utrata informacji, która mogła by zostać uzyskana przy braku takiej niepożądanej energii
b) Ogólnie obca energia pochodząca ze źródeł naturalnych lub stworzonych przez człowieka, która utrudnia odbiór pożądanych sygnałów
Zakłócenie akceptowalne Accepted interference Zakłócenie o większym poziomie niż określony dla zakłócenia dopuszczalnego i które zostało uzgodnione między dwiema lub więcej administracjami bez uszczerbku dla innych administracji Termin stosowany przy koordynacji transgranicznej
Zakłócenie dopuszczalne Permissible interference Występujące lub przewidywane zakłócenie, odpowiadające kryteriom ilościowym zakłóceń i kryteriom współużytkowania zawartym w Regulaminie Radiokomunikacyjnym lub w Zaleceniach ITU-R lub w szczególnych porozumieniach przewidzianych w Regulaminie Radiokomunikacyjnym Termin stosowany przy koordynacji transgranicznej
Zakłócenie sąsiedniokanałowe Adjacent channel interference Zakłócenie spowodowane przez zewnętrzną moc pochodzącą od sygnału transmitowanego w sąsiednim kanale
Zakłócenie szkodliwe Harmful interference Zakłócenia, które uniemożliwiają pracę służb radionawigacji lub innych służb działających na rzecz bezpieczeństwa, albo które poważnie obniżają jakość, przerywają w sposób powtarzający się lub uniemożliwiają działalność służby radiokomunikacyjnej używanej zgodnie z Regulaminem Radiokomunikacyjnym
Zakres częstotliwości Frequency band Ciągły zbiór częstotliwości (przedział) o określonych wartościach skrajnych. Zakres częstotliwości określa się poprzez podanie dwóch wartości liczbowych jednoznacznie określających odpowiadający mu przedział, np. granicznych wartości częstotliwości
Zalecenie (w telekomunikacji) Recommendation (in telecommunications) Dokument wydany przez międzynarodową organizację telekomunikacyjną (np. ITU czy CEPT) rekomendujący krajom członkowskim sposób rozwiązania jakiegoś problemu związanego z telekomunikacją
Zanik (sygnału) Fading Losowe (chwilowe) zmniejszenie poziomu odbieranego sygnału dla danej częstotliwości zależnie od czasu i/lub miejsca
Zanik logarytmiczno-normalny Log-normal fading Zanik powolny o rozkładzie prawdopodobieństwa obwiedni (lub chwilowej mocy) sygnału aproksymowanym prawem logarytmiczno-normalnym Inna nazwa: Zanik o charakterze logarytmiczno-normalnym
Zaniki płaskie Flat fading Zaniki istniejące w kanale, w którym pasmo koherencji jest większe niż szerokość pasma sygnału. W związku z tym wszystkie częstotliwości składowe sygnału doznają zaniku o tej samej głębokości
Zaniki selektywne (Frequency) Selective fading Zaniki istniejące w kanale, w którym pasmo koherencji jest mniejsze niż szerokość pasma sygnału. W związku z tym różne częstotliwości składowe sygnału doznają zaniku o różnej głębokości (zaniku zdekorelowanego)
Zaniki szybkozmienne Fast fading a) Zaniki sygnału wywołane ruchem stacji (lub obiektów w otoczeniu) w terenie bardzo urozmaiconym (przy propagacji wielodrogowej)
b) Zaniki powstałe wtedy, gdy czas koherencji kanału jest mały w stosunku do opóźnienia zachodzącego w kanale
Zwane są inaczej fluktuacjami głębokimi szybkozmiennymi
Zaniki wolnozmienne Slow fading a) Zaniki sygnału wywołane niejednorodnością troposfery oraz nieregularną morfologią terenu na trasie radiowej
b) Zaniki powstałe wtedy, gdy czas koherencji kanału jest duży w stosunku do opóźnienia zachodzącego w kanale
Zwane są inaczej fluktuacjami powolnymi
Zasięg radiowy Radio range Granica obszaru, przy której zadane kryterium jakości odbioru spełnione jest z określonym prawdopodobieństwem Może być użytkowy lub zakłóceniowy
Zasięg użytkowy (stacji nadawczej) Useful range (of transmitter) a) Odległość od stacji nadawczej do punktu, w którym natężenie sygnału zaczyna opadać poniżej poziomu minimalnej wartości użytecznej, przy określonej kombinacji anteny (odbiorczej) oraz odbiornika lub do punktu w którym odbiór nie jest możliwy w związku z występowaniem zakłóceń interferencyjnych. b) Odległość od współpracującego odbiornika, przy której (średni) sygnał odbierany ma moc równą czułości rzeczywistej odbiornika
Zasięg zakłóceniowy (stacji nadawczej) Interference range a) Granica obszaru poza którym nie występują szkodliwe zakłócenia b) Odległość od nadawczej stacji zakłócającej do punktu, w którym na wejściu odbiornika odstęp poziomów mocy sygnału użytecznego i zakłócającego jest mniejszy od pewnego, określanego na drodze pomiarów, współczynnika ochronnego
Zastępcza moc
a) promieniowana izotropowo,
b) promieniowana
Equivalent
a) isotropically radiated power
b) radiated power
Względny zysk anteny nadawczej w stosunku
a) do zysku energetycznego anteny izotropowej
b) do zysku energetycznego półfalowej anteny dipolowej
pomnożonego przez moc doprowadzoną do anteny z podłączonego nadajnika
Zwykle wyrażana w decybelach
a) EIRP [dBi]
b) ERP [dBd]
Zastępczy promień Ziemi Equivalent radius of Earth Promień hipotetycznej Ziemi, dla której odległość horyzontu radiowego, zakładając prostoliniową propagację, jest taka sama jak dla rzeczywistej Ziemi przy założeniu jednolitego pionowego gradientu atmosferycznego współczynnika refrakcji Dla standardowej atmosfery, zastępczy promień Ziemi równy jest 4/3 rzeczywistego promienia Ziemi
Zastępcza temperatura (szumów) anteny Effective antenna (noise) temperature Temperatura hipotetycznego rezystora na wejściu idealnego bezszumowego odbiornika, który mogłyby generować taką samą wyjściową moc szumu w jednostce pasma częstotliwości na wyjściu antenowym przy określonej częstotliwości. Parametr pokazujący, jak dużo szumów generowanych jest w antenie TA
Zysk energetyczny anteny - dipolowy Power gain (relative to a dipole) Parametr definiowany jako stosunek energii odbieranej/nadawanej przez antenę w kierunku maksymalnego promieniowania do mocy, która byłaby odbierana/nadawana przez półfalową antenę dipolową Gd (zwykle wyrażany w decybelach)
Zysk energetyczny anteny – izotropowy Power gain (relative to an isotropic radiator) Parametr definiowany jako stosunek energii odbieranej/nadawanej przez antenę w kierunku maksymalnego promieniowania do mocy, która byłaby odbierana/nadawana przez antenę izotropową Gi (zwykle wyrażany w decybelach)
Zysk kierunkowy anteny Directive gain Parametr definiowany jako stosunek maksymalnej gęstości promieniowania (mocy odbieranej) do średniej gęstości promieniowania (mocy odbieranej) w antenie bezstratnej D (zwykle wyrażany w decybelach)
Słownik terminologiczny opracował zespół w składzie:

mgr inż. Bartłomiej Gołębiowski
mgr inż. Daniel Niewiadomski
dr inż. Maciej Grzybkowski
dr inż. Janusz Sobolewski
prof. dr hab. inż. Ryszard Strużak
dr inż. Dariusz Więcek
mgr inż. Paweł Winkel
mgr inż. Jacek Wroński
mgr inż. Dariusz Wypiór